राशिफल
सुन चाँदि
युनिकोड
विनिमय दर
मौसम
शेयर बजार
पात्रो
हिन्दु धर्मको मूल शास्त्र वेदमा रजस्वलाका नियम र ऋषिपञ्चमीपूजा ।
---------
माध्यन्दिनीय श्रुति (वेद)
----------
नेपाली अर्थ--
-------
शुक्लयजुर्वेदाध्यायीहरुको स्वशाखावेदको ब्राह्मणभाग शतपथब्राह्मणमा भनिएको छ---
रजस्वला तीन दिन बार्ने, कंसनामक ग्लासजस्तो भाँडाले नपिउने, शूद्र अथवा शूद्रीले पनि छुन नहुने, चौथाे दिन नुहाउन र धान कुट्न लगाउनु । मा.वा. शतपथब्राह्मण १४।९।४।१२।
----
माध्यन्दिनीय श्रुति मूल भाग--
----------
अथ यस्य जायामार्तवं विन्देत् त्र्यहं कंसे न पिबेदहतवासा नैनां वृषलो न
वृषल्युपहन्यात्त्रिरात्रान्त आप्लूय व्रीहीनवघातयेत् ।
----माध्यन्दिनीय-वाजसनेयि-शुक्लयजुर्वेद-शतपथब्राह्मण १४।९।४।१२।
------
तैत्तिरीय श्रुति (वेद)
------
नेपाली भावार्थ --
-----
तिन शिरवाला त्वष्टाका पुत्र विश्वरूपले बिगार गर्ने देखि वज्र लिएर इन्द्रले विश्वरूपका शिरहरु काटिदिए । तिनवटा शिरमध्ये सोमपान गर्ने शिर कपिञ्जल पक्षी भयो । सुरापान गर्ने शिर चाइँ कलविङ्क पक्षी भयो । अन्न खाने चाहिँ तित्रो भयो । इन्द्रलाइ ब्रह्महत्या लाग्यो । दुर्नाम भयो । पृथिवीसँग गएर ब्रह्महत्याको तिन भागको एक भाग लीदिन भने । पृथिवीले तिन भागको एक भाग ब्रह्महत्याको पाप लीदिएबापत वर मागिन् । वरदानअनुसार पृथिवीमा खाल्टो भएमा वर्षदिन भित्र पुरिने भयो । पृथ्वीले लिएको ब्रह्महत्याको भाग चाहिँ मरुभूमि भयो । तेसपछि इन्द्र वनस्पतिकामा गए। उनीहरुले पनि वर मागे काटिएका ठाउँबाट पलाउने । अतः वनस्पति काटिएका ठाउँमा धेरै हाँगा भएर पलाउँछन् । वनस्पतिहरुले लिएको त्यो ब्रह्महत्याको अर्को तेस्रो भाग चोप बन्यो । अतः चोप नखानू भन्ने नियम छ । तेसपछि इन्द्र स्त्रीहरु भएका ठाउँमा गए । उनीहरुलाई पनि ब्रह्महत्याको अर्को तेस्रो भाग लीदिन भने । उनीहरुले पनि वर माग्न चाहे । उनीहरुले सन्तान पाउँने हुँदा पनि प्रसवसम्म कामानुसार पुरुषसंयोग गर्न सक्षम होऔँ भन्ने वर मागे । उनीहरुले ब्रह्महत्याको तेस्रो भाग लिएपछि स्त्रीहरु मलवद्वासा=मलयुक्तलुगावाली / रजस्वला (नछुनि) हुने भए । अतः मलवद्वासासँग संवाद नगर्नू। सँगै नबस्नू । तिनको अन्न नखानु । तिन दिनसम्म अलग बस्नु । स्वेच्छाले स्नान नगर्नु । तेल नघस्नु । कपाल नकोर्नु । दाँत नमाँज्नु । नङ नकाट्नु । गाजल नलगाउनु । भित्तामा नकोर्नु । डोरो नबाट्नु । पातले नपिउनु । खबटाले न पिउनु । धातुका कटौराले र अँजुलिले पिउनु ।
--कृष्णयजुर्वेद-तैत्तिरीयसंहिता २।५।१।
---------
तैत्तिरीयश्रुति मूल पाठ ।
----------------
१-- विश्वरूपो वै त्वाष्ट्रः पुरोहितो देवानाम् आसीत् स्वस्रीयो ऽसुराणाम् । तस्य त्रीणि शीर्षाण्य् आसन्त् सोमपानꣳ सुरापानम् अन्नादनम् । स प्रत्यक्षं देवेभ्यो भागम् अवदत् परोऽक्षम् असुरेभ्यः सर्वस्मै वै प्रत्यक्षम् भागं वदन्ति यस्मा एव परोऽक्षं वदन्ति तस्य भाग उदितस् तस्माद् इन्द्रो ऽबिभेद् ईदृङ् वै राष्ट्रं वि पर्यावर्तयतीति तस्य वज्रम् आदाय शीर्षाण्यच्छिनद् यत् सोमपानम्
२-- आसीत् स कपिञ्जलो ऽभवत् यत् सुरापानꣳ स कलविङ्को यद् अन्नादनꣳ स तित्तिरिः । तस्याञ्जलिना ब्रमहत्याम् उपागृह्णात् ताꣳ संवत्सरं अबिभस् तम् भूतान्यभ्यक्रोशन् ब्रह्महन्निति । स पृथिवीम् उपासीदद् अस्यै ब्रह्महत्यायै तृतीयम् प्रति गृहाणेति साब्रवीद् वरं वृणै खातात् पराभविष्यन्ती मन्ये ततो मा परा भूवम् इति पुरा ते
३-- संवत्सरादपि रोहाद् इत्यब्रवीत् तस्मात् पुरा संवत्सरात् पृथिव्यै खातम् अपि रोहति वारेवृतꣳ ह्यस्यै तृतीयम् ब्रह्महत्यायै प्रत्यगृह्णात् तत् स्वकृतम् इरिणम् अभवत् तस्माद् आहिताग्निः श्रद्धादेवः स्वकृत इरिणे नाव स्येद् ब्रह्महत्यायै ह्य् एष वर्णः । स वनस्पतीन् उपासीदद् अस्यै ब्रह्महत्यायै तृतीयम् प्रति गृह्णीतेति ते ऽब्रुवन् वरं वृणामहै वृक्णात्
४-- पराभविष्यन्तो मन्यामहे ततो मा परा भूमेति । आव्रश्चनाद् वो भूयाꣳस उत्तिष्ठान् इत्यब्रवीत् तस्माद् आव्रश्चनाद् वृक्षाणाम् भूयाꣳस उत् तिष्ठन्ति वारेवृतꣳ ह्य् एषाम् । तृतीयम् ब्रह्महत्यायै प्रत्य् अगृह्णन्त् स निर्यासो ऽभवत् तस्मान् निर्यासस्य नाश्यम् ब्रह्महत्यायै ह्य् एष वर्णो ऽथो खलु य एव लोहितो यो वाऽऽव्रश्चनान् निर्येषति तस्य नाऽऽश्यम्
५-- कामम् अन्यस्य । स स्त्रीषꣳसादम् उपासीदद् अस्यै ब्रह्महत्यायै तृतीयम् प्रति गृह्णीतेति ता अब्रुवन् वरं वृणामहा ऋत्वियात् प्रजां विन्दामहै कामम् आ विजनितोः सम्भवामेति तस्माद् ऋत्वियात् स्त्रियः प्रजां विन्दन्ते कामम् आ विजनितोः सम् भवन्ति वारेवृतꣳ ह्य् आसाम् । तृतीयम् ब्रह्महत्यायै प्रत्य् अगृह्णन्त् सा मलवद्वासा अभवत् तस्मान् मलवद्वाससा न सं वदेत
६-- न सहाऽऽसीत नास्या अन्नमद्याद् ब्रह्महत्यायै ह्येषा वर्णम् प्रतिमुच्याऽऽस्ते । अथो खल्व् आहुरभ्यञ्जनं वाव स्त्रिया अन्नम् अभ्यञ्जनम् एव न प्रतिगृह्यं कामम् अन्यद् इति । याम् मलवद्वाससꣳ सम्भवन्ति यस् ततो जायते सो ऽभिशस्तो याम् अरण्ये तस्यै स्तेनो याम् पराचीं तस्यै ह्रीतमुख्य् अपगल्भो या स्नाति तस्या अप्सु मारुको या
७-- अभ्यङ्क्ते तस्यै दुश्चर्मा या प्रलिखते तस्यै खलतिर् अपमारी याऽऽङ्क्ते तस्यै काणो या दतो धावते तस्यै श्यावदन् या नखानि निकृन्तते तस्यै कुनखी या कृणत्ति तस्यै क्लीबो या रज्जुꣳ सृजति तस्या उद्बन्धुको या पर्णेन पिबति तस्या उन्मादुको या खर्वेण पिबति तस्यै खर्वस् तिस्रो रात्रीर् व्रतं चरेद् अञ्जलिना वा पिबेद् अखर्वेण वा पात्रेण प्रजायै गोपीथाय ॥
--कृष्णयजुर्वेद-तैत्तिरीयसंहिता २।५।१।
यसरी ऋषिपञ्चमी पर्वको सम्बन्ध वेदका नियमसँग रहेको देखिन्छ ।
Jantedhunga
